၂၅ နှစ်ပြည့် ရှစ်လေးလုံးဖြိုခွင်းမှု၊ တာဝန်ယူမှုနှင့်တရားဥပဒေစိုးမိုးမှု

နယူးယောက်၊ သြဂုတ် ၆
လွန်ခဲ့သည့် ၂၅နှစ်က ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဒီမိုကရေစီလိုလားသည့်ဆန္ဒပြ သူများအပေါ် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ အတွက် တာဝန်ရှိသူအစိုးရအရာရှိများနှင့်တပ်မှူးများအား လွတ်လပ်သောစုံစမ်းစစ်ဆေးမှုနှင့်တရားမျှသော တရားစွဲဆိုမှုများ ပြုလုပ်ရန် မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတဦးသိန်းစိန်က အာမခံချက်ပေးသင့်ပါသည်။ အလားတူ မြန်မာနိုင်ငံ၏ မိတ်ဆွေများနှင့် အလှူရှင်များကလည်း မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းစစ်မှန်သောပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုဆိုသည်မှာ ၁၉၈၈ လူသတ်ပွဲများနှင့်အခြားသော ကြီးလေးသည့် လူ့အခွင့်အရေးဖောက်ဖျက်မှုများ၏သားကောင်များအတွက် တရားမျှတမှုကိုဆောင်ကြဉ်းပေးခြင်းကိုဆိုလို ကြောင်းရှင်းလင်းပြတ်သားအောင်ပြုလုပ်သင့်ပါသည်။
တကယ်ဆိုလျှင် ၁၉၈၈ ဆန္ဒပြပွဲများနှင့် ဖြိုခွင်းနှိမ်နင်းမှုများမှာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရေးပါသောအပြောင်းအလဲ ကာလတစ်ခုဖြစ်ပါသည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ် မတ်လမှစ၍ စက်တင်ဘာလအထိ မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးမှ လူထုဒီမိုကရေစီရေး ဆန္ဒပြလှုပ်ရှားမှုများကို နှိမ်နင်းခဲ့ခြင်းကြောင့် စစ်ဘက်နှင့် အခြားလုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များ၏လက်တွင်လူပေါင်း ထောင်ချီ သေဆုံးခဲ့ရသည်။
”မြန်မာနိုင်ငံမှာဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ လွန်ခဲ့တဲ့၂၅နှစ်က အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုတွေဟာ ကိုင်တွယ်ကုသမှုမပြုရသေးတဲ့ သွေးစိမ်းရှင်ရှင်အနာကြီးပါ။ ဒီအနာကအစိုးရရဲ့ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးလေလုံးမိုးလုံးတွေကို စမ်းသပ်စိန်ခေါ်နေပါတယ်”ဟု လူ့အခွင့်အရေးစောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့ အာရှရေးရာညွှန်ကြားရေးမှူး ဘရက်(ဒ) အဒမ်(စ)က ပြောသည်။” အစိုးရအနေနဲ့ အတိတ်ကာလကလူသတ်သမားတွေဘက်ကမရပ်ဘဲ မြန်မာပြည်သူတွေနဲ့အတူရပ်တည်ကြောင်းပြသခြင်းအားဖြင့် စစ်ဘက်မတရားမှုတွေနဲ့ပတ်သက်တဲ့ နှစ်ငါးဆယ်ကြာငြင်းဆိုခဲ့မှုကို ခွာချပစ်လိုက်သင့်ပါပြီ”ဟု သူကဆိုပါသည်။
၁၉၈၈ ခုနှစ် သြဂုတ်လ ၈ရက်နေ့တွင် ကျောင်းသားများ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုန်းတော်ကြီးများ၊ အစိုးရဝန်ထမ်းများနှင့် သာမန်ပြည်သူများ ထောင်ပေါင်းများစွာပါဝင်သည့် တစ်ပြည်လုံးအနှံ့သပိတ်တိုက်ပွဲက မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းရှိ မြို့တော်များနှင့်မြို့ရွာများတွင်ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြမှုများကို တစ်ပြိုင်နက်ဖြစ်ပွားစေပြီး ဒီမိုကရေစီသို့ကူးပြောင်းရန်နှင့် စစ်ဘက်အုပ်ချုပ်မှု အဆုံး သတ်ရန်တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ဤဆန္ဒပြကန့်ကွက်မှုများ၏ အရွယ်အစားနှင့်အဆင့်က အစိုးရကိုအံ့အားသင့်စေခဲ့ပြီးဆန္ဒပြကန့်ကွက်မှုများကို အင်အားသုံးနှိမ်နင်းရန်တပ်များကိုအမိန့်ပေးခိုင်းစေခဲ့သည်။ ငြိမ်းချမ်းစွာဆန္ဒ ပြကန့်ကွက်မှုများကို တပ်များကပစ်ခတ်နှိမ်နင်းခဲ့ရာ ရာပေါင်းများစွာ သေ ကြေဒဏ်ရာအနာတရဖြစ်ခဲ့ကြရသည်။ အများစုထွက်ပြေးခဲ့ကြသော် လည်း အချို့က ဓါတ်ဆီပုလင်းများ၊ ဓားများ၊ ဂျင်ဂလိများ၊ စက်ဘီးစပုတ်တံ အချွန်များဖြင့်ပြန်လှန်တိုက်ခိုက်ကြရာ ရဲအချို့နှင့်အခြားအစိုးရအရာရှိ များလည်း သေဆုံးခဲ့ကြသည်။
တဖန် သြဂုတ်လ ၁ဝရက်နေ့တွင် စစ်သားများကတမင်သက်သက် ပစ်ခတ်ခဲ့သောကြောင့် ရန်ကုန်ဆေးရုံကြီး၌ ဒဏ်ရာရအရပ်သားလူနာများ အားကုသပေးနေသော ဆရာဝန်များနှင့်သူနာပြုများထိမှန်ဒဏ်ရာရခဲ့ကြ ရသည်။ သြဂုတ်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ကာလကြာရှည်အုပ်စိုးခဲ့သော အာဏာ ရှင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း၏နေရာတွင်သမ္မတအဖြစ်ဆက်ခံခဲ့သော ဗိုလ်ချုပ် စိန်လွင်သည် ၁၇ရက်ကြာအာဏာရယူအပြီး နုတ်ထွက်သွားခဲ့ရသည်။ စစ်သားအများစု စစ်တန်းလျားသို့ ပြန်ဆုတ်ခဲ့ကြပြီး သြဂုတ်လ ၁၉ ရက်နေ့ တွင် အရပ်ဘက်ဝန်ထမ်း ဒေါက်တာမောင်မောင်ဦးဆောင်သည့် အစိုးရကို ခန့်အပ်ခဲ့ပြန်သည်။ သြဂုတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင်မူ ရန်ကုန်မြို့၏ ဗဟိုအချက်အချာနေရာဖြစ်သော ရွှေတိဂုံစေတီတော်၌ ခန့်မှန်းခြေတစ်သန်းခန့်ရှိသော ပြည်သူများကဆန္ဒပြလှည့်လည်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် နိုဘယ်ငြိမ်းချမ်းရေးဆုရယူခဲ့သော ဒီမိုကရေစီခေါင်းဆောင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် စစ်အစိုးရကိုအာခံအန်တုပြီး အာဏာရှင်အုပ်စိုးမှုအဆုံးသတ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည့် ဟောပြောသူအများအပြားနှင့်အတူ ပါဝင်ဟောပြောခဲ့သည်။ သြဂုတ်လနှင့် စက်တင်ဘာလတောက်လျှောက် နေ့စဉ်ဆန္ဒပြကန့်ကွက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြပြီး ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့်ငြိမ်ဝပ်ရေးကိုထိန်းသိမ်းရန် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုန်းတော်ကြီးများ၊ ကျောင်းသားများနှင့်ရပ်ရွာခေါင်းဆောင် များပါဝင်သော ဒေသအုပ်ချုပ်ရေးကော်မတီများကိုဆန္ဒပြသူများကဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။
စက်တင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် စစ်တပ်ကအာဏာသိမ်းခဲ့ပြီး ဗိုလ်ချုပ်ကြီးစောမောင်ခေါင်းဆောင်သော နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးကောင်စီ(SLORC)ကို ထူထောင်ခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာ ၁၈နှင့်၁၉ရက် များတွင် စစ်သားများ လမ်းများပေါ်သို့ပြန်ရောက်လာပြီး ငြိမ်းချမ်းစွာဆန္ဒပြသူများကို ကျည်ဆန်အစစ်များဖြင့်ပစ်ခတ်နှိမ်နင်းခဲ့ရာ လူထောင်ပေါင်း များစွာအဖမ်းခံရကာ တကြွ်ကလှုပ်ရှားသူထောင်ပေါင်းများစွာမှာ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများသို့ ထွက်ပြေးခဲ့ကြရသည်။ ဆန္ဒပြမှုများတွင်တပ်ဦးအဖြစ် ဦးစီးခေါင်းဆောင်သူ ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်များနှင့် အခြားတကြွ်ကလှုပ်ရှားသူများမှာ နှစ်ပေါင်းများစွာအကျဉ်းချခံခဲ့ရပြီး အကျဉ်းထောင်များအတွင်း ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုများနှင့်မတော်မတရားပြုကျင့်မှုများကိုခံခဲ့ကြရသည်။ သို့စေကာမူဆန္ဒပြပွဲများကို ဖြိုခွင်းနှိမ်နင်းစဉ်အတောအတွင်းကျူးလွန်ခဲ့ သောမတရားမှုများအတွက် တာဝန်ရှိသောမည်သည့်အစိုးရအရာရှိတစ်ဦး တစ်ယောက်မျှဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်းမရှိချေ။
ရှစ်လေးလုံးအရေးတော်ပုံကြီးဖြိုခွင်းနှိမ်နင်းမှု ၂၅နှစ်ပြည့်မြောက်ခဲ့သည့် ယခုအချိန်တွင် လူ့အခွင့်အရေးစောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့အနေဖြင့် ကျန်ရှိနေသေးသော နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားအားလုံးကို ချက်ချင်းလွှတ်ပေးရန်နှင့် ထိုစဉ်ကစ၍ ငြိမ်းချမ်းစွာဆန္ဒပြမှုများကိုတားဆီးရန်သို့မဟုတ် ဖြတ်တောက်ရန်အသုံးပြုခဲ့သောဥပဒေများကို ဖျက်သိမ်းဖယ်ရှားပစ်ရန် မြန်မာအစိုးရသို့ထပ်လောင်းတောင်းဆိုလိုက်ပါသည်။ အစိုးရအနေဖြင့်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ် ကတည်းက စတင်ပြုလုပ်ခဲ့သော နှိမ်နင်းမှုကြီးများကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် ကျယ်ပြန့်သောအဖွဲ့ဝင်များပါဝင်သည့် စစ်မှန်၍လွတ်လပ်သော အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ ကိုဖွဲ့စည်း၍ထောက်ခံအကြံပေးမှုများနှင့်တရားစွဲဆိုမှုများပြုလုပ်စေသင့် ပါသည်။ ထို့ပြင် ၁၉၈၈ ခုနှစ်အဖြစ်အပျက်များကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်အမှန်အတိုင်းထွက်ဆိုမှုများပြုလုပ်စေရေးနှင့် ထိုအချိန်မှစ၍ အစိုးရ၏နှိပ်ကွပ်မှုများဖော်ထုတ်ရေးကို ယခုအစိုးရကအားပေးသင့်ပါသည်။
”တကယ်လို့သာ အစိုးရက အတိတ်ကရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုတွေကို အသိအမှတ်ပြုပြီး တာဝန်ယူဖို့ ကတိကဝတ်ပြုမယ်ဆိုရင် ဆယ်စုနှစ်တွေနဲ့ချီတဲ့ နှိပ်ကွပ်အုပ်ချုပ်မှုကိုကိုယ်တွယ်ဖြေရှင်းရာမှာ ၂၅ကြိမ်မြောက် ၈.၈. ၈၈ နှစ်ပတ်လည်နေ့ဟာ အခရာကျတဲ့အခါသမယတစ်ခုဖြစ်နိုင်ပါလိမ့် မယ်” ဟု မစ္စတာအဒမ်(စ)က ပြောကြားသည်။ ”တပ်မတော်နဲ့အစိုးရကသာ ဘူးခံငြင်းဆိုရာကနေဖွင့်ဟဝန်ခံလာပြီး ပြစ်ဒဏ်ကင်းလွတ်နေရာကနေ တရားမျှတမှုဆီကိုရောက်လာမယ်ဆိုရင် ဒီအခါသမယဟာ ခေတ်သစ်ရဲ့ အဦးအစတောင်ဖြစ်နိုင်ပါတယ်”ဟု သူက ဆိုပါသည်။
ပြီးခဲ့သည့်ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ်အတွင်း ဦးသိန်းစိန်အစိုးရသည် ရှစ်လေးလုံး ၂၅ နှစ်ပြည့်အထိမ်းအမှတ်ဖျော်ဖြေပွဲနှင့် ပန်းချီပြပွဲများ အပါ အဝင် လူထုအထိမ်းအမှတ်ပွဲများကို မကြုံစဘူးထူးကဲစွာ ခွင့်ပြုခဲ့ပါသည်။ ရှစ်လေးလုံးကာလအတွင်း အဆိုးဆုံးသွေးမြေကျမှုအချို့ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရာ စီးပွားရေး မြို့တော်ရန်ကုန်တွင် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားဟောင်းများစုစည်းပြု လုပ်သည့် သုံးရက်ကြာအထိမ်းအမှတ်ပွဲကိုလည်း ကျင်းပခွင့်ပေးခဲ့ပါသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏အခြားအစိတ်အပိုင်းများရှိ နယ်မြို့များတွင်လည်း မူလကအစိုးရဆန့်ကျင်ရေးလှုပ်ရှားမှုများကို စည်းရုံးလှုပ်ရှားခဲ့ကြသည့်သူများ၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့်အလားတူ အထိမ်းအမှတ်ပွဲများကျင်းပပြုလုပ်ခွင့်ပေးခဲ့ပါ သည်။ သူတို့အထဲမှတချို့ဆိုလျှင် ပြည်ပတွင် ၂၅နှစ်ကြာနေထိုင်ခဲ့ပြီးမှ ပြန်လာခွင့်ရသူများဖြစ်ကြသည်။ ဆွီဒင်လူမျိုးသတင်းစာဆရာ ဘာတေး (လ)လင့်တနာ၏ ကျော်ကြားသော ဒေါမာန်ဟုန် (Outrage)အပါအဝင် ယခင်ကပိတ်ပင်ခဲ့သည့် ၁၉၈၈ အဖြစ်အပျက်မှတ်တမ်းစာအုပ်များမှာ ယခုအခါ မြန်မာဘာသာနှင့်ရော အင်္ဂလိပ်ဘာသာနှင့်ပါ ပြောင်ရောင်းချနေကြသည်။
လူ့အခွင့်အရေးစောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့အနေဖြင့် ၁၉၉၆ ခုနှစ် ရန်ကုန် ဒီဇင်ဘာကျောင်းသားဆန္ဒပြမှုများ၊ ၂ဝဝ၇ ခုနှစ် ဗုဒ္ဓဘာသာဘုန်းတော်ကြီးများဦးဆောင်သည့် စက်တင်ဘာဆန္ဒပြမှုများအပါအဝင် လွန်ခဲ့သည့် ၂၅နှစ်အတွင်းဖြစ်ပွားခဲ့သော ငြိမ်းချမ်းစွာဆန္ဒပြမှုများအား အကြမ်းဖက်နှိပ်ကွပ်မှုများနှင့်ပတ်သက်၍ လွတ်လပ်သောစုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ရန်လည်း အစိုးရကို တိုက်တွန်းအပ်ပါသည်။ လူအချို့သေဆုံးခဲ့ရသည့် ၂ဝဝ၃ ခုနှစ် မေလ အထက်မြန်မာနိုင်ငံ ဒီပဲယင်းမြို့တွင်ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် သူ့ကိုထောက်ခံသူများအပေါ်အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်မှုကဲ့သို့ အခြားအဖြစ်အပျက်များမှာ ဘယ်တုန်းကမှလွတ်လပ်စွာစုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများပြုလုပ်ခြင်း မခံခဲ့ကြရပါ။
”ဦးသိန်းစိန်အစိုးရအနေနဲ့ အထိမ်းအမှတ်ပွဲတွေကျင်းပဖို့ အရပ်ဘက်လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွေကို ခွင့်ပြုခဲ့တာဟာ အင်မတန်အရေးပါပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ရှေ့ဆက်ဒီထက်ပိုပြီးစစ်ဘက်ရဲ့တာဝန်မကင်းမှုကိုဝန်ခံဖို့နဲ့ အုပ်ချုပ်ရေး ကဏ္ဍအားလုံးမှာ စစ်ဘက်ရဲ့အခန်းကဏ္ဍကိုအဆုံးသတ်ဖို့ ကတိပြုရပါလိမ့်မယ်”ဟု မစ္စတာအဒမ်(စ)က ပြောသည်။” ၁၉၈၈ ခုနှစ်က ငြိမ်းချမ်းစွာဆန္ဒပြမှုတွေကို ဖြိုခွင်းနှိမ်နင်းခဲ့တာရဲ့ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှု ဟာ စစ်ဘက်အုပ်ချုပ်မှုဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်ရေးကို မီးလောင်ရာလေပင့်လုပ်ပေးခဲ့တဲ့ အတိတ်ကာလက ၂၅နှစ်တာအကြောက်တရားရဲ့ အဓိကကျတဲ့ အကြောင်းအချက်တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ ဒီမတော်မတရားမှုတွေကိုကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခြင်းဟာ မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်း ရှေ့ဆက်ရွှေ့လျားသွားစေဖို့အတွက် တကယ့်ကိုအပြည့်အဝလိုအပ်တဲ့အရာဖြစ်ပါတယ်”ဟု သူကဆိုပါသည်။
Ref: Burma: Justice for 1988 Massacres- On 25th Anniversary of Croockdown, Accountability, Rule of Law Remain Elusive. Human Rights Watch
ဝ၂၅

Leave a Reply

Your email address will not be published.